در میان نامهایی که بر کلاسها و فضاهای دانشکده فنی دانشگاه تهران نقش بستهاند، نام دکتر جمال افشار جایگاهی متفاوت دارد؛ نام استادی که سالها در این دانشکده به آموزش ریاضیات پرداخت و خاطره حضورش با یکی از ماندگارترین و تلخترین روزهای تاریخ دانشگاه تهران، شانزدهم آذر ۱۳۳۲، پیوند خورده است.
دکتر جمال افشار از جمله دانشجویان اعزامی به اروپا در دوره رضاشاه بود که در سال ۱۳۰۹، در سومین گروه از دانشجویان اعزامی، راهی فرانسه شد. پس از پایان تحصیلات به ایران بازگشت و فعالیت دانشگاهی خود را در دانشکده فنی آغاز کرد. او ابتدا بهعنوان دبیر ریاضیات مشغول تدریس شد و در ادامه، با طی مراتب علمی، به مقام دانشیاری و استادی رسید. جبر، آنالیز و هندسه تحلیلی از جمله درسهایی بود که در طول سالهای خدمت علمی خود به دانشجویان آموزش میداد.
اما نام دکتر افشار تنها در خاطره شاگردان و کلاسهای درس ریاضیات باقی نمانده است. در شانزدهم آذر ۱۳۳۲، سه دانشجوی دانشکده فنی که در آن روز به شهادت رسیدند، آخرین ساعات زندگی خود را در کلاس جبر و آنالیز او گذرانده بودند. پس از پایان کلاس و به صدا درآمدن زنگ دانشکده، دانشجویان از کلاس خارج شدند و در سرسرای اصلی دانشکده حضور یافتند؛ همانجا که لحظاتی بعد، واقعهای تلخ و فراموشنشدنی رقم خورد.
کلاس درس آن روز دکتر افشار، کلاس شماره ۱۰۷ (شماره قدیم)، در یال شمالی طبقه همکف بود. کلاسی که بعدها به نام دکتر جمال افشار نامگذاری شد (کلاس شماره 117 قدیم در یال جنوبی طبقه همکف) بود و در روز واقعه، محل تدریس درس نقشهبرداری توسط مهندس ایرج شمسملکآرا بود. نامگذاری این کلاس به یاد استاد، سالها پس از درگذشت او انجام گرفت.
دکتر افشار علاوه بر فعالیتهای دانشگاهی، مدتی نیز در عرصه سیاسی کشور حضور داشت. پس از انتصاب ساعد مراغهای، سناتور رضائیه، به سفارت ایران در واتیکان، وی با توجه به جایگاه خود در انتخابات، بهعنوان سناتور انتخابی از مراغه به مجلس سنا راه یافت و از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۳۸ در این سمت فعالیت کرد.
او در اواخر اردیبهشت ۱۳۳۹، هنگام تدریس در کلاس دچار کسالت شد و به منزل انتقال یافت و چند روز بعد در منزل درگذشت.
امروز، کلاس جمال افشار تنها یک فضای آموزشی با نام یکی از استادان پیشین دانشکده نیست؛ این کلاس بخشی از حافظه تاریخی دانشکده فنی است. نامی که ما را به یاد استادی میاندازد که عمر خود را صرف آموزش و پرورش نسلهای دانشجو کرد و در عین حال، نامش با واپسین ساعات زندگی سه دانشجوی شهید شانزدهم آذر پیوند خورده است.
اکنون که جمعی از دانشآموختگان دانشکده فنی تصمیم به بازسازی این کلاس گرفته اند، فرصتی ارزشمند فراهم آمده تا فراتر از مرمت یک فضای فیزیکی، بخشی از هویت و خاطره جمعی دانشکده نیز پاس داشته شود. بازسازی این کلاس میتواند ادای احترامی باشد به دکتر جمال افشار، به استادانی که چراغ دانش را در این دانشکده روشن نگاه داشتند و به دانشجویانی که نامشان برای همیشه در تاریخ دانشگاه تهران جاودانه شده است. شاید ارزشمندترین بخش این اقدام آن باشد که نسلهای امروز و فردای دانشکده، هنگام ورود به این کلاس، تنها با نام یک استاد روبهرو نشوند؛ بلکه بدانند پشت این نام، تاریخ، تلاش، دانش و خاطرهای نهفته است که بخشی جداییناپذیر از هویت دانشکده فنی است. بازسازی کلاس جمال افشار، بازسازی یک کلاس درس نیست؛ تجدید پیمان با خاطره و هویتی است که نباید در گذر زمان فراموش شود.